28 prac i 28 interpretacji drzeworytu ludowego. Rozstrzygnięto II Ogólnopolski Konkurs na drzeworyt „Drzeworyt – źródło natchnienia”, który odbył się w Płazowie podczas wydarzenia „U ŹRÓDŁA – spotkanie z ludowym dziedzictwem kulturowym”. Jury oceniało prace w dwóch kategoriach: twórców profesjonalnych i nieprofesjonalnych. Wśród nagrodzonych znalazły się zarówno przedstawienia nawiązujące do dawnych obrazków religijnych, jak i prace pokazujące indywidualne poszukiwania współczesnych twórców.
W kategorii twórców nieprofesjonalnych zwyciężyła Monika Belka z Chlewisk, autorka drzeworytu „Mistrz Józef”. Drugie miejsce otrzymał Marek „Prus” Głowacki z Latowicz za „Św. Annę Samotrzeć”, a trzecie Kamil Polczak z Horyńca-Zdroju za „Świętego Józefa z Dzieciątkiem Jezus”. Kamil otrzymał także nagrodę specjalną Muzeum Etnograficznego w Krakowie.
Zwycięstwo jakie odniosła Monika Belka cieszy tym bardziej, że podobnie jak Kamil Polczak jest przedstawicielką lokalnego środowiska drzeworytników, wyrosłego z kręgu odradzającej się tradycji płazowskiej. Sukces obojga pokazuje, że działania wokół drzeworytu płazowskiego przynoszą efekty, a związani z nimi twórcy rozwijają własny warsztat i zdobywają uznanie w ogólnopolskim konkursie.
Praca Moniki Belki wyróżniała się od innych sposobem opracowania deski. Zamiast wycinać tło i pozostawiać wypukłe linie rysunku, autorka wycięła właśnie linie. W odbitce pozostają one białe, natomiast otaczająca je powierzchnia przyjmuje farbę. Powstało w ten sposób przedstawienie o dużych płaszczyznach czerni, z których wyłaniają się jasne kontury postaci i szczegóły kompozycji.
Istotny jest również sposób wykonania samej odbitki. Monika sięgnęła po farbę olejną i papier ręcznie czerpany, nawiązując do tradycyjnego warsztatu drukarskiego. Papier o wyraźnej fakturze stawia przed drukującym inne wymagania niż papier gładki. Uzyskanie na nim rozległych, równomiernie zaczernionych powierzchni, przy zachowaniu czytelności drobnych białych linii, wymaga umiejętnego nakładania farby i odpowiedniego docisku.
To ważny aspekt oceny drzeworytu z perspektywy rzemieślniczej. Mniejsza ilość drewna do usunięcia nie oznacza, że cały proces jest łatwiejszy. Przy takim sposobie wycinania szczególnie wymagający okazuje się etap odbijania. Każda odbitka potrzebuje uwagi i czasu, a efekt zależy zarówno od opracowania deski, jak i umiejętności drukującego. „Mistrz Józef” daje więc okazję, by przyjrzeć się nie tylko samemu przedstawieniu, ale również pracy potrzebnej do przeniesienia go na papier.
Autorskie przedstawienie św. Józefa łączy tradycyjną ikonografię z codziennością wiejskiego życia i inspiracją drzeworytem płazowskim. Świnia u boku świętego nawiązuje do dawnego zwyczaju umieszczania ludowych odbitek w stajniach, gdzie miały chronić zwierzęta.
Zdobywca drugiego miejsca, Marek „Prus” Głowacki, jest historykiem wojskowości i archiwistą, regionalistą oraz renowatorem antyków. Od 2011 roku zajmuje się ludową grafiką, inspirując się dawnymi obrazkami odpustowymi i religijnymi. Jego działalność związana z drzeworytem ludowym była jedną z inspiracji dla reaktywacji i rozwoju drzeworytu płazowskiego. Nagrodzona „Św. Anna Samotrzeć” to kolorowany drzeworyt, wyróżniający się również podwójną, głęboką oprawą. Sam wizerunek jest swobodną kopią XIX-wiecznego drzeworytu ludowego związanego z sanktuarium na Górze Świętej Anny. Inspiracją dla otwieranej ramy skrzynkowej był przedwojenny oleodruk „Ecce Homo” z domu autora oraz zapamiętane z dzieciństwa podobne oprawy, w których umieszczano suszone kwiaty, zioła i obrazki religijne. Obramowanie i ozdoby są autorską kompozycją Głowackiego. Jak zauważa twórca, jest w tym pewien przewrotny zwrot historii: oleodruk, który dawniej wypierał drzeworyty z wiejskich domów, stał się inspiracją do wyeksponowania współczesnej odbitki.
Kamil Polczak to ubiegłoroczny zwycięzca konkursu w kategorii twórców nieprofesjonalnych. Tegoroczne trzecie miejsce oraz nagroda specjalna Muzeum Etnograficznego w Krakowie potwierdzają wysoki poziom jego twórczości. „Święty Józef z Dzieciątkiem Jezus” przyniósł autorowi z Horyńca-Zdroju podwójne uznanie i kolejny sukces w konkursie poświęconym inspiracjom drzeworytem ludowym.
W tej samej kategorii wyróżnienie otrzymał Mateusz Kukiełka z Lublina za kopię drzeworytu płazowskiego „Pieta Jarosławska”. Niezwykle precyzyjnie wykonany drzeworyt z ciekawym urozmaiceniem czyli nieokorowaną deską. Drugie wyróżnienie uzyskał Józef Lewkowicz z Nowego Sioła za kopię drzeworytu płazowskiego „Święty Onufry”.
Wśród twórców profesjonalnych pierwsze miejsce zajął Jakub Sobczak z Torunia za „Chrystusa w Grobie”. Urodzony w 1995 roku w Suwałkach artysta ukończył Liceum Plastyczne w Supraślu oraz projektowanie graficzne na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, z którym związał się również zawodowo. Zajmuje się plakatem, książką ilustrowaną i malarstwem ikonowym, czerpiąc inspiracje ze sztuki ludowej oraz historycznych technik graficznych. Jest współtwórcą Pracowni Kraska, autorem „Podlaskich Legend 4 Kultur” i współautorem „Pieśni Grozy”.
Drugą nagrodę otrzymała Tamara Szwedo z Warszawy za pracę „Św. Apolonia”- urodzona w 1998 roku. Obecnie jest studentką 5. roku oraz asystentką w Pracowni Klasycznych Technik Graficznych na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
W ostatnich latach brała udział w licznych wystawach, m.in. „Sztuka, pamięć, człowieczeństwo” w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu, „Awagami Miniature Print Exhibition 2025” w Japonii, „Ankara University International Mini Print Biennial 2025” w Turcji, „Koszmar Nocy Letniej” w Muzeum w Ostródzie, „The Art of Diplomacy” w Starej Oranżerii w Łazienkach Królewskich w 2026 roku, oraz „Mini Print 2026” w Galleri Heike Arndt DK w Berlinie. W 2026 roku została finalistką międzynarodowego konkursu graficznego „Hommage à trois” w Barcelonie, a jej drzeworyt „Dwa Asy w jednym rękawie” trafił do zbiorów grafik Biblioteki Narodowej Katalonii.
Trzecie miejsce zajęła Elżbieta Lenik ze Stalowej Woli za „Świętego Archanioła Michała”. Absolwentka historii sztuki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim oraz edukacji artystycznej w zakresie sztuk plastycznych w Instytucie Sztuk Pięknych UMCS. Od kilkunastu lat zajmuje się przede wszystkim ikoną. Ukończyła kurs pisania ikon w „Drodze Ikony” pod okiem o. Jacka Wróbla. Prowadziła warsztaty pisania ikon przy klasztorze lubelskich dominikanów oraz w ramach Objazdowych Warsztatów Pisania Ikon w całej Polsce.
Wyróżnienia przyznano Dawidowi Andrzejowi Ławickiemu z Chodkowa za „Współczesność” oraz Markowi Lebdowiczowi z Nowego Sącza za „Dziką muzykę – rekonstrukcję XVII-wiecznej kołtryny”.
Konkurs pokazuje, że dawny drzeworyt ludowy nadal pobudza do pracy: poznawania historycznych przedstawień, sięgania po tradycyjne materiały i szukania własnego sposobu wycinania oraz odbijania. Za każdą z 28 zgłoszonych prac stoi ktoś, kto tę tradycję poznaje przez własne doświadczenie warsztatowe.
Wystawę prac można zobaczyć w „Drzeworytni płazowskiej” w Płazowie.
ORGANIZATORZY:
Centrum Kulturalne w Przemyślu
Gminny Ośrodek Kultury w Narolu
PARTNERZY:
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
Muzeum Kresów w Lubaczowie
Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
PATRONAT HONOROWY:
Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Zarząd Główny
Zadanie dofinansowane ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego
