W drzeworycie ludowym nanoszenie farby na deskę było czynnością ręczną i opierało się na prostych, domowych narzędziach. Najczęściej stosowanym narzędziem była skórzana babka, technologicznie i funkcjonalnie zbliżona do skórzanych babek używanych w ludowym zadruku płótna. W obu przypadkach mamy do czynienia z podobną logiką pracy, polegającą na punktowym i kontrolowanym przenoszeniu farby na wypukłe partie deski.

Narzędzie do nanoszenia farby wykonywano zazwyczaj z miękkiej skóry, z wypełnieniem z wełny lub innego sprężystego materiału. Czasem taki sprzęt posiadał drewniany rdzeń lub prosty uchwyt, choć często był to po prostu uformowany kłąb trzymany w dłoni. Taka konstrukcja była elastyczna, sprężysta i odporna na działanie farb olejnych. Ten sam typ narzędzia funkcjonował w ludowym zadruku płótna, gdzie określano go mianem babki.

Metoda nanoszenia farby

W drzeworycie ludowym farbę nanoszono najczęściej przez stemplowanie, a nie przez wałkowanie. Ruch był pionowy, krótki i pozbawiony tarcia. Farba nakładana była cienką warstwą, często kilkukrotnie, co pozwalało na lepszą kontrolę krycia.

Na babkę nanoszono farbę z osobnej powierzchni, na przykład z deski. W przypadku zadruku tkanin spotykano również praktykę pocierania dwóch babek o siebie w celu równomiernego rozprowadzenia farby. Następnie delikatnie dotykano nimi wyłącznie wypukłych partii deski. Dzięki temu farba nie spływała w zagłębienia, a kontur pozostawał czytelny.

Zbieżność z zadrukiem płótna

W ludowym zadruku płótna stosowano bardzo zbliżone rozwiązania technologiczne. Wykorzystywano drewnianą deskę z ornamentem, farbę o gęstej i kleistej konsystencji oraz skórzaną babkę do jej nanoszenia. Różnice dotyczyły przede wszystkim rodzaju podłoża, czyli papieru lub tkaniny, oraz siły docisku, a nie samej metody farbowania.

W obu przypadkach celem było równomierne pokrycie wzoru bez zalewania detalu. Ta zbieżność nie jest przypadkowa. Drzeworyt ludowy i zadruk tkanin wyrastają z tego samego rzemieślniczego zaplecza technologicznego i podobnego sposobu myślenia o pracy z deską i farbą.

Znaczenie technologiczne

Stosowanie skórzanych babek sprzyjało oszczędnemu gospodarowaniu farbą, pozwalało na uzyskanie zróżnicowanych odbitek oraz ograniczało nadmierne obciążenie deski farbą. Pośrednio wpływało to również na wolniejsze zużywanie się powierzchni roboczej. Charakterystycznym efektem tej metody były miejscowe zagęszczenia czerni, nierówne krycie oraz widoczne przerwy i prześwity farby.

W analizie zabytkowych odbitek właśnie te cechy, takie jak brak idealnej jednolitości, punktowe nakładanie farby oraz drobne różnice pomiędzy poszczególnymi odbitkami, są jednym z istotnych wyznaczników ludowego charakteru drzeworytu. Nie świadczą one o niedoskonałości warsztatu, lecz o ręcznym, rzemieślniczym sposobie pracy.