Grzegorz Ciećka (1981) – drzeworytnik, regionalista i kolekcjoner regionaliów, skupia się szczególnie na sztuce ludowej z terenu powiatu lubaczowskiego i okolic. Pochodzi z rodziny, która od pięciu pokoleń zajmuje się stolarstwem i pracą w drewnie. Dzięki temu od dziecka miał styczność z pracą w drewnie i z czasem pomogło to w rozwinięciu pracy twórczej. Został stypendystą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2025 jako twórca ludowy zajmujący się drzeworytem. W jego zbiorach znajdują się różne eksponaty związane z drzeworytem płazowskim, które chce w przyszłości wyeksponować w izbie pamięci poświęconej tej niezwykłej sztuce i historii. Oficjalnie historię i działania z drzeworytem płazowskim zgłębia od 2016 roku, kiedy to podczas Festiwalu Kultur Pogranicza Folkowisko podjął z organizatorami działania promocyjne i warsztatowe z Muzeum Etnograficznym w Krakowie, które udostępniło jedną z kopii drzeworytu płazowskiego do działań warsztatowych oraz materiały promocyjne drzeworytu płazowskiego. W kolejnych latach organizuje wystawy promujące drzeworyt płazowski. Z biegiem czasu podejmuje współpracę z lokalnymi działaczami i twórcami ludowymi budując społeczność wokół idei reaktywacji i rozwoju drzeworytnictwa na terenie powiatu lubaczowskiego. Konstruuje wtedy kompletną merytoryczną oprawę tych działań. Po wieloletnich pracach nad historią w 2021 roku w książce historycznej Z Roztocza na Grzędę Sokalską. Szkice historyczne i literackie w artykule „Drzeworyt płazowski dziedzictwem narodowym Polski„ jako pierwszy opisuje historię drzeworytu płazowskiego z szerokim kontekstem historycznym i społecznym. Lokalne społeczeństwo pierwszy raz może poznać prawdziwą wartość drzeworytu płazowskiego. Ta cenna inspiracja rozpoczyna proces aktywizacji wielu ludzi do pracy z niematerialnym dziedzictwem kultury regionu. Dzięki prężnym działaniom promocyjnym i warsztatowym z drzeworytem płazowskim prowadzonym przez grono lokalnych aktywistów i instytucji, 11 lipca 2022 roku, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonuje wpisu do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego dla działań reaktywacyjnych i rozwojowych opartych o tradycję drzeworytu płazowskiego. Jedną z trzech osób inicjujących, depozytariuszy i drzeworytników został Grzegorz Ciećka. Obecnie przy różnych okazjach przeprowadza warsztaty drzeworytnicze, nauczając i promując sztukę drzeworytu ludowego w jej oryginalnej formie. Od 01.07-2023 do 12.31.2023 realizował stypendium twórcze pod tytułem „Poszukiwanie istoty drzeworytu” organizowane przez Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi dla Twórców Ludowych ze środków Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Drzeworyty jakie wykonuje są głównie pracami służącymi jako ilustracje do jego artykułów, lub jako prace artystyczne mające na celu dalsze doskonalenie warsztatu drzeworytniczego i odkrywanie jego nowych możliwości. Szczególną dziedziną jaką obecnie zgłębia i opracowuje jest wykorzystywanie desek drzeworytniczych do zadruku tkanin (element tradycyjny stroju ludowego z terenu powiatu lubaczowskiego) i praca nad wykorzystaniem drzeworytu do pracy z gliną – ceramiką. Celem długofalowym działań jest przede wszystkim inicjowanie powstawania prywatnych warsztatów drzeworytniczych na terenie powiatu lubaczowskiego i rozwój tradycji drzeworytniczej opartej o tradycję płazowską. Efektem tego ma być zwiększenie ilości depozytariuszy ludowego drzeworytu.
Tradycja rodzinna pracy z drewnem
Od strony mamy, rodziny Czarnych, pochodzących z narolszczyzny, przynajmniej od 5 pokoleń rodzina tradycyjnie zajmowała się stolarstwem i pszczelarstwem. Przed II wojną światową pradziadek z rodziną brał udział w pracach stolarskich i snycerskich kościoła w Narolu, co pokazuje wartość i jakość umiejętności z pracą w drewnie. Po wojnie dziadek przeniósł się do Polanki Horynieckiej. Kontynuując rodzinną tradycję zajmował się stolarstwem, należał do cechu w Lubaczowie, uzyskał tytuł mistrza stolarskiego i miał uczniów. Wykonywał różne przedmioty z drewna, od mebli, po mniejsze przedmioty użytkowe stosując także ornamentykę. Tradycję rodzinną przejął wujek, który także został członkiem cechu rzemiosł (Rzeszów) i uzyskał tytuł mistrza stolarskiego, miał uczniów. Kontynuował pracę z drewnem w rodzinnej stolarni w Polance Horynieckiej. Zanim zmarł w 2023 roku, był niewyczerpalnym źródłem wiedzy na tematy związane z pracą w drewnie. Od strony ojca, pochodzącego z Huty-Złomy koło Narola, także tradycyjnie pracowano w drewnie. Dziadek Marcin Ciećka zajmował się szczególnie budową w swoim warsztacie stolarskim sań do zaprzęgów konnych i z tego był w okolicy znany. Ojciec Stanisław został dyplomowanym cieślą. Obecnie rodzinną tradycję pszczelarską w Polance Horynieckiej kontynuuje brat Krzysztof z mamą, łącząc ją z tradycją stolarską, którą głównie wykorzystują do budowania uli dla pszczół. Pracę w drewnie do działań twórczych i artystycznych rozwinął Grzegorz, który wyspecjalizował się w drzeworytnictwie. W rodzinie trwa od pokoleń i przekazywana jest myśl związana z pracą w drewnie:
Praca w drewnie nie jest ciężka, tylko długotrwała. Wymaga dużej precyzji i wielokrotnego podchodzenia do tej samej czynności. Praca precyzyjna wymaga czystego umysłu, co pozwala się skupić na detalach. Wykonanie nawet prostego przedmiotu zajmuje dużo czasu co osoba obserwująca z zewnątrz może uznać za łatwe, albo niewymagające myślenia. Podobnie jest z drzeworytem. Oprócz samego wycinania, pracy nożem, jest ogrom wiedzy za nim stojącej, znajomości techniki i materiałów, kreatywności związanej z projektem, Końcowy efekt, to złożony proces, na który składa się 90% myślenia i 10% wykonania. Dlatego też najprościej jest zrobić kopię czyjegoś dzieła, zdejmujemy wtedy z siebie dużą pracę umysłową. To idea nie tylko związana z pracą stolarską, gdzie wykonywane szablonowo przedmioty idą łatwiej niż wymyślanie czegoś nowego, ale przede wszystkim praca artystyczna wymaga kreatywności.
Osiągniecia w zakresie działań z drzeworytem ludowym i sztuką ludową:
1) 24 sierpnia 2025 roku podczas Festiwalu Re:tradycja w Lublinie odbywa się Jarmark Jagielloński, uważany za najważniejsze wydarzenie dla twórców ludowych w Polsce. Grzegorz Ciećka (stoisko z drzeworytem) zdobył nagrodę główną konkursu dla Twórców Jarmarku Jagiellońskiego 2025.
Skład jury:
– dr hab., prof. UMCS Mariola Tymochowicz (Muzeum Narodowe w Lublinie) – przewodnicząca komisji
– dr Jolanta Dragan (Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej)
– dr Krzysztof Snarski (Muzeum Okręgowe w Suwałkach)
– Magdalena Zaworska (Warsztaty Kultury w Lublinie) – sekretarz komisji
Szczególne wrażenie na komisji zrobiła prezentacja aspektów warsztatowych, nakierowanych na tradycyjny warsztat.
2) Od stycznia do grudnia 2025 roku stypendium MKiDN z projektem „Żywy warsztat drzeworytniczy”, w ramach którego między innymi wiernie odtworzony został czynnik warsztatowy ludowego drzeworytu. Strategicznym celem na przyszłość są działania związane z dążeniem do wpisu działań z drzeworytem płazowskim do rejestru UNESCO, dlatego projekt ten miał na celu opracowanie (rekonstrukcję) wersji „in crudo” drzeworytnictwa ludowego.
3) Od lipca do grudnia 2023 roku laureat I edycji programu stypendialnego NIKiDW z projektem „Poszukiwanie istoty drzeworytu”. W ramach stypendium, oprócz wykonania ludowych drzeworytów obrazkowych, rozpoczęto prace nad rekonstrukcją warsztatu ludowego drukarza płótna (druk przy pomocy desek z ornamentem).
4) Wystawa w Galerii Dzwonnica podczas Festiwalu Folkowisko (14–16 lipca 2022 roku), gdzie przedstawione zostały odbitki drzeworytów Grzegorza Ciećki na tkaninach pod tytułem „Wolność”, jako część instalacji artystycznej promującej drzeworytnictwo i historię drzeworytu płazowskiego.
5) 11 lipca 2022 roku w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonano wpisu do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego działań reaktywacyjnych i rozwojowych opartych o tradycję drzeworytu płazowskiego. Depozytariuszem procesu reaktywacji drzeworytu płazowskiego jest Grzegorz Ciećka (jako adept drzeworytnictwa, badacz tradycji drzeworytu płazowskiego i merytoryczny opiekun wpisu).
6) Lider projektu dla grupy drzeworytników w ramach grantu Euroregionu Roztocze (od czerwca 2022 roku) w inicjatywie „Drzeworyt jako obraz Roztocza”, gdzie przez 5 miesięcy grupa 13 osób uczyła się drzeworytnictwa. Efektem była wystawa prac: desek i odbitek uczestników oraz katalog dokumentujący projekt, zawierający historię drzeworytu płazowskiego opracowaną przez Grzegorza Ciećkę oraz dwie jego prace prezentowane na wystawach towarzyszących grantowi.
7) Artykuł historyczny napisany przez Grzegorza Ciećkę, prezentujący również jego pierwsze prace drzeworytnicze, w książce „Z Roztocza na Grzędę Sokalską” z 2021 roku. Był to pierwszy kompletny opis drzeworytu płazowskiego z poszerzonym tłem historycznym oraz aspektami technicznymi i metodycznymi. Artykuł ten zapoczątkował na większą skalę zainteresowanie drzeworytem ludowym z Płazowa w lokalnym środowisku twórczym związanym z ziemią lubaczowską.
8) Grzegorz Ciećka należy do Stowarzyszenia Animacji Kultur Pogranicza „Folkowisko” od momentu jego powstania w 2013 roku i od początku jest członkiem zarządu. Główną ideą stowarzyszenia jest kultura wsi, a Grzegorz Ciećka zajmuje się w jego ramach historią, sztuką i rzemiosłem ludowym.
9) Jest również członkiem Stowarzyszenia „Tegit Et Protegit” od 2018 roku, które za główny nurt swoich działań przyjęło sztukę i rzemiosło ludowe ziemi lubaczowskiej. Stowarzyszenie to dokonało wpisu do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego działań reaktywacyjnych i rozwojowych opartych o tradycję drzeworytu płazowskiego.
10) W edycjach 2016 i 2020 Grzegorz Ciećka uzyskał stypendia twórcze MKiDN (oba w pełnym wymiarze 12 miesięcy), związane z inwentaryzacją bruśnieńskich kamiennych krzyży przydrożnych (ludowa kamieniarka). Dzięki temu powstała baza inwentaryzacyjna i historyczna dla kamieniarstwa bruśnieńskiego: http://kamiennekryze.pl.
Od 2016 roku prowadzona jest strona, na której zbierane są materiały związane z historią oraz aspektami rzemieślniczymi kamieniarki bruśnieńskiej, wspierane działaniami w mediach społecznościowych. Od 2020 roku podobne działania zostały wdrożone dla drzeworytu płazowskiego, tworząc środowisko dla rozwoju drzeworytu ludowego.
Działania warsztatowe:
1) Od lipca do października 2025 roku Grzegorz Ciećka, w ramach grantu Etnopolska 2025, którego jest koordynatorem, przeprowadza indywidualne warsztaty drzeworytnicze z grupą 14 osób. W ramach projektu „Współczesny drzeworyt ludowy” powstał największy drzeworyt w Polsce o wymiarach 600 × 300 cm oraz prace indywidualne uczestników. Powstał także katalog projektu z tekstem opisującym tradycyjny warsztat drzeworytniczy.
2) 19 września 2025 roku odbyły się warsztaty prowadzone przez Grzegorza Ciećkę w Tarnogrodzie w ramach projektu „1000-lecie koronacji Bolesława Chrobrego”. Uczniowie ze Szkoły Podstawowej w Tarnogrodzie zapoznali się z historią drzeworytu płazowskiego oraz poznali tajniki ludowego drzeworytu. Każdy z uczestników wykonał swój drzeworyt i odbitkę na tkaninie.
3) Od 17 września 2025 roku rozpoczął się projekt Stowarzyszenia Przystanek Horyniec pod nazwą „Tradycja odbita w glinie i drewnie”, realizowany w ramach grantu NIKiDW Folk(od)nowa. Grzegorz Ciećka przeprowadził warsztaty drzeworytnicze w ramach tego projektu.
4) 22 i 23 lipca 2025 roku odbyły się warsztaty drzeworytnicze w ramach Festiwalu Dziedzictwa Kresów w Kresowej Osadzie. Dzieci biorące udział w warsztatach poznały tajniki drzeworytu oraz zadruku tkanin.
5) W czerwcu 2025 roku, w ramach grantu Stowarzyszenia Folkowisko „Etnoperformance wokół skrzyni wiannej” (program Etnopolska 2025), odbyły się warsztaty drzeworytnicze przeprowadzone przez Grzegorza Ciećkę. Celem uczestników było wykonanie drzeworytów z ornamentem do nadruku na tkaniny.
7) Od czerwca 2025 roku Gminna Biblioteka Publiczna w Horyńcu-Zdroju realizuje projekt grantowy „Dziedzictwo w dłoniach” (Ministerstwo Edukacji, program „Nasze tradycje” – moduł 2: Tradycje i obrzędy). W ramach projektu Grzegorz Ciećka prowadzi serię warsztatów dla seniorów i dzieci z terenu gminy Horyniec-Zdrój. Przekazuje wiedzę o tradycyjnym drzeworycie i prowadzi zajęcia praktyczne.
8) W listopadzie 2024 roku w Gorajcu przeprowadzone zostały warsztaty drzeworytu ludowego dla młodzieży z LO w Lubaczowie w ramach programu V4 Generation Funduszu Wyszehradzkiego.
9) Od sierpnia do października 2024 roku Gminny Ośrodek Kultury w Narolu realizuje projekt „Powrót do korzeni drzeworytu” w ramach programu „Niematerialne – przekaż dalej” Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Grzegorz Ciećka przeprowadza serię warsztatów drzeworytniczych zakończonych wystawą. W tym czasie powstaje także publikacja „Drzeworyt z Płazowa” – pierwsza samodzielna publikacja poświęcona w całości drzeworytowi płazowskiemu. Wcześniejsze opracowania miały formę artykułów lub ujęć ogólnych. Publikacja ta wyodrębnia drzeworyt płazowski jako odrębne zjawisko, zarówno historyczne, jak i współcześnie rozwijające się rzemiosło i sztuka ludowa.
10) W dniach 13-15 lipca 2023 roku w Gorajcu odbyła się 13. edycja Festiwalu Folkowisko. Grzegorz Ciećka prowadził tam „festiwalową drzeworytnię”. Uczestnicy brali udział w warsztatach oraz pogadance o drzeworycie ludowym z Płazowa.
11) Od października do listopada 2022 roku, w ramach programu Mistrz-Uczeń Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego, Grzegorz Ciećka przeprowadził 20-godzinny proces nauki drzeworytu ludowego dla Łukasza Czarnego.
Poniżej zbiór wybranych drzeworytów autorstwa Grzegorza Ciećki:
http://drzeworyt.
https://www.facebook.com/