W Łówczy odbyło się spotkanie podsumowujące projekt „Obrazki odpustowe jako przekaz niematerialnego dziedzictwa kultury”, realizowany przez Stowarzyszenie Tegit Et Protegit. Wystawa w miejscowej cerkwi zaprezentowała efekty pracy dziewięciu uczestniczek warsztatów drzeworytniczych i drukarskich. Była również okazją do rozmowy o przywracaniu drzeworytowi ludowemu jego dawnego miejsca w lokalnej kulturze.
Punktem odniesienia dla całego przedsięwzięcia była historia warsztatu rodziny Kostrzyckich z Płazowa. W XIX wieku wykonywane przez nich religijne obrazki trafiały za pośrednictwem odpustowych kramów do domów mieszkańców regionu. Projekt pozwolił uczestniczkom poznać tę tradycję od strony historycznej i praktycznej: od przygotowania wzoru i wycięcia go w drewnie, przez sporządzenie farby i dobór papieru, po wykonanie odbitek oraz zaprezentowanie ich podczas odpustów.
Warsztaty rozpoczęły się od poznania historycznych drzeworytów i sposobu ich wykonywania. Szczególną uwagę poświęcono pracy nożem, podstawowym narzędziem w poznawanej przez uczestniczki tradycji ludowej. Omówiono również różnice między takim warsztatem a bardziej rozbudowanym warsztatem rzemieślniczym i profesjonalnym, wykorzystującym szerszy zestaw narzędzi, w tym półokrągłe dłuta służące do wybierania tła.
Pierwszym zadaniem było wykonanie próbnej matrycy z motywem kwiatowym zaczerpniętym z jednego z drzeworytów z kolekcji Kostrzyckich. Ćwiczenie pozwoliło poznać drewno, sposób prowadzenia noża i zasady wycinania wzoru. Następnie każda z uczestniczek przygotowała własny projekt i przeniosła go na deskę, tworząc samodzielną matrycę drzeworytniczą.
Kolejnym etapem była nauka tradycyjnego druku. Uczestniczki poznały sposób przygotowania farby olejnej z oleju lnianego i sadzy oraz nakładania jej na powierzchnię deski przy pomocy rozcieraczy. Ważną część zajęć stanowiło poznawanie papieru i jego wpływu na odbitkę. Pracowano zarówno z ręcznie czerpanym papierem szmacianym pochodzącym z XIX wieku, jak i ze współczesnymi papierami ręcznie czerpanymi. Odbitki wykonywano ręcznie, przez docisk papieru do pokrytej farbą matrycy.
Prace uczestniczek trafiły następnie na kramy podczas trzech odpustów: w Łówczy, Płazowie i Pizunach. Można było je tam obejrzeć, poznać sposób ich powstawania i zabrać obrazek do domu. Był to jeden z najważniejszych momentów projektu. Drzeworyty powróciły do przestrzeni, w której dawniej spotykali się ich twórcy i odbiorcy. Tak jak w czasach Kostrzyckich, religijne obrazki ponownie wędrowały z odpustowych kramów do lokalnych domów.
Przywrócenie tego obiegu pozwoliło pokazać tradycję w jej historycznym kontekście. Obrazek odpustowy znów stał się przedmiotem bezpośredniego spotkania, rozmowy i przekazywania umiejętności. Uczestniczki mogły doświadczyć całej drogi powstawania drzeworytu, łącznie z momentem, w którym wykonana przez nie odbitka trafiała do kolejnej osoby.
Finałowe spotkanie w Łówczy rozpoczęło się w świetlicy wiejskiej. Członkowie Stowarzyszenia Tegit Et Protegit przedstawili założenia projektu oraz nowe ustalenia dotyczące historii drzeworytu ludowego z Płazowa i rodziny Kostrzyckich.
Zaprezentowano także międlenie i czesanie lnu. Pokaz stanowił zapowiedź kolejnego obszaru działań stowarzyszenia, związanego z poznawaniem i przywracaniem umiejętności obróbki tej rośliny. Była to okazja do pokazania pracy, która dawniej stanowiła część codziennego życia wiejskich społeczności.
Następnie uczestnicy spotkania przeszli do cerkwi w Łówczy, gdzie przygotowano wystawę prac dziewięciu drzeworytniczek. Odbitki wykonane na XIX-wiecznym papierze pokazywały efekty kolejnych miesięcy nauki i samodzielnych poszukiwań. Autorki opowiadały o swoich doświadczeniach: projektowaniu wzorów, wycinaniu matryc, przygotowywaniu farby i wykonywaniu odbitek.
Projekt połączył poznawanie historii z nauką konkretnych umiejętności i przywracaniem dawnego sposobu rozpowszechniania obrazków. Jego efektem są nowe matryce i odbitki, ale przede wszystkim grupa uczestniczek, które poznały podstawy ludowego warsztatu drzeworytniczego i mogą dalej rozwijać tę tradycję.
Dofinansowano z budżetu Województwa Podkarpackiego w ramach otwartego konkursu ofert pn. Mecenat kulturalny 2026
