Święta Paraskewa Męczennica i Święty Michał Archanioł to dwa drzeworyty, które są na jednej desce, tworząc obustronną matrycę. Deska znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej i określana jest jako, prawdopodobnie, płazowska. Czy to prawda?

W publikacji Ksawerego Piwockiego „Drzeworyt ludowy w Polsce” z 1934 roku znajdziemy zapis mówiący o tym, że w przemyskim muzeum „znajduje się obustronnie obrobiony klocek drzeworytniczy pochodzący z okolic Rawy Ruskiej, którego odbitki znajdują się w Muzeum Etnologicznem na Wawelu. Są to Michał Archanioł i św. Paraskewja”.

Gdy porównamy drzeworyty z kolekcji płazowskiej i ten z okolic Rawy Ruskiej, zauważymy, że nie ma tu żadnych wspólnych motywów. Kolekcja płazowska ma ich bardzo dużo; mimo pozornej różnorodności znajdziemy tam różne łączące aspekty. Tymczasem w przypadku drzeworytu z Michałem Archaniołem i św. Paraskewją mamy skrajne różnice, które od razu rzucają się w oczy. W przypadku napisu cyrylicą mamy dość specyficzny zabieg zostawienia wolnych kratek z X. Tego typu zabieg jest widoczny w wielu drzeworytach w kolekcji Pawlikowskiego, natomiast w płazowskich nie ma go w ogóle, mimo iż znajdziemy wolne „kratki”. Widać tutaj inną logikę postępowania z napisami i inny styl opracowania liter, mniej staranny. Postaci mają specyficzną, toporną, przysadzistą sylwetkę; takiej przysadzistej postaci nie znajdziemy w płazowskich drzeworytach. Jest całkowicie niepłazowski styl krajobrazu, ekstremalnie prosty, z całkowicie innego kręgu stylistycznego. Drzeworyty płazowskie w wybranym tle deski mają charakterystyczną chropowatość powierzchni deski, a te z Rawy Ruskiej dają wrażenie inaczej opracowanej powierzchni tła.

Podsumowując: różnice są drastyczne, natomiast podobieństw nie ma żadnych.

Opracowanie tematu: Grzegorz Ciećka

Informacje źródłowe zaczerpnięte ze strony drzeworyty.eu, drzeworyty pochodzą z publikacji Oksany Szpak – Ukraiński drzeworyt ludowy XVII-XIX w.